12

Урок 12

Лексика

aparato 'прибор', 'аппарат', besto 'животное', bezoni 'нуждаться', 'иметь потребность' (mi bezonas 'мне нужно'), bruna 'коричневый', ĉemizo 'рубашка', desegni 'рисовать', 'чертить', direkto 'направление' (direkti 'направлять', 'управлять'), egala 'равный', 'одинаковый', ekspozicio 'выставка', elekti 'выбирать', 'избирать', fabelo 'сказка', fako 'отдел', 'отделение'; 'специальность', 'отрасль', flava 'жёлтый', fraŭlo 'холостяк', 'неженатый' (fraŭlino 'девушка'), globo 'шар', griza 'серый', gusto 'вкус' (gustumi 'пробовать на вкус'), halti 'остановиться', hela 'светлый', 'яркий', kajero 'тетрадь', kisi 'целовать', konkurso 'соревнование', 'конкурс', kovri 'покрыть', 'закрыть', krajono 'карандаш', laca 'усталый', lino 'лен', najbaro 'сосед', ordo 'порядок' (ordigi 'привести в порядок', 'упорядочить', 'устроить'), pagi 'платить', pentri 'рисовать (красками)', perdi 'потерять', plumo 'перо', pluvo 'дождь', printempo 'весна', razi 'брить', robo 'платье', servi 'служить', signo 'знак', 'признак' (supersigno 'надстрочный знак'), supro 'верх', 'вершина', ŝuoj 'ботинки', 'туфли', tajpi 'печатать на машинке', taŭgi 'годиться', universala 'универсальный', 'всеобщий', 'всемирный', vintro 'зима'.

Без перевода: gimnastiko, ilustri, kaso, kostumo, spektaklo.

Грамматика

12-1. Предлоги: laŭ 'по', 'согласно', 'в соответствии с'; po 'по' (употребляется с числительными и с другими количественными словами); anstataŭ 'вместо'; malgraŭ 'несмотря на'; laŭ via peto 'по вашей просьбе'; Ŝi vestas sin laŭ la lasta modo 'Она одевается по последней моде'; Agi laŭ sia plaĉo 'Действовать по своему усмотрению'; Venu laŭeble pli rapide, mi atendas 'Приезжай как можно быстрее, я жду'; po kvin 'по пять'; Ili venis po grupoj (= pogrupe) 'Они пришли группами'; anstataŭ mi 'вместо меня'; Agu anstataŭ perdi la tempon senrezulte 'Действуй, вместо того чтобы терять время безрезультатно'; Elektu amikon ne rapidante, ankoraŭ malpli rapidu anstataŭigi lin (B. Franklin) 'Выбирай друга не спеша, ещё меньше торопись променять его'; Ankoraŭ ne estis tia nokto, kiun ne anstataŭus mateno 'Ещё не было такой ночи, которую не сменило бы утро'; Mi esperas, ke, malgraŭ ĉio, ni plu restos geamikoj 'Я надеюсь, что, несмотря ни на что, мы и дальше останемся друзьями'.

Предлоги ĉirkaŭ (в значении 'приблизительно') и po, относясь к числительному, играют роль наречий, а потому не влияют на падеж существительного, перед которым стоит числительное: Mi pagis ĉirkaŭ dek rublojn. Oni donis al ĉiu po du krajonojn.

12-2. Союзы: ju (mal)pli ... des (mal)pli 'чем больше/меньше ... тем больше/меньше': Ju pli mi lernas, des pli mi vidas, ke mi devas ankoraŭ lerni.

12-3. Частицы: ja 'ведь', 'же'; jen ... jen 'то ... то'.

12-4. Числительное ambaŭ 'оба' не изменяется по числам и падежам: Rigardu per ambaŭ okuloj! 'Смотри в оба (глаза)!'

12-5. Наречие ĵus 'сейчас', 'только что': Mi ĵus venis.

12-6. Безличные глаголы употребляются без подлежащего. Ими обозначаются явления природы: pluvas (нельзя сказать *ĝi pluvas или *oni pluvas), neĝas, sunas, mateniĝas, estas varmege, и выражаются различные отношения к происходящему: okazas ke, povas esti ke, ŝajnas, estas eble (eblas), estas grave (gravas), estas necese (necesas), estas utile (utilas), estas certe ke, estas bone, estas verŝajne; Okazas, ke prisilenti estas pli bone, ol diri; Kiu mem amas neniun, tiun, ŝajnas al mi, ankaŭ neniu amas (Demokrito); Ne eblas ĉiam esti heroo, sed ĉiam eblas resti homo (J. W. Goethe/Gjote); Ne necesas nigrigi la nigran, ĝi jam estas nigra (S. Burin).

Словообразование

12-7. Суффикс -ing- образует существительные, обозначающие предмет, в который что-либо вставлено концом: plumingo 'ручка', piedingo 'стремя'.

12-8. Суффикс -ĉj- образует уменьшительные мужские имена: Viktoro – Viĉjo, Mikaelo – Miĉjo, Boriso – Boĉjo.

Суффикс -nj- образует уменьшительные женские имена: Faina – Fanjo, Lidia – Lidinjo, Larisa – Larinjo.

При добавлении этих суффиксов слово отсекается в удобном для произношения месте. Иногда они употребляются в словах, обозначающих близких родственников и дорогих людей: paĉjo 'папа', panjo 'мама', avinjo 'бабушка', filinjo 'доченька', karulinjo 'дорогая', 'милая'; Flanken, fraĉjo! 'Посторонись, братец!'

Словоупотребление

12-9. Чтобы избежать повторения одного и того же существительного, его можно заменить местоимением tiu: La fraŭlino kun la bluaj okuloj estas bela, sed tiu (= la fraŭlino) kun la brunaj (okuloj) plaĉas al mi pli (multe).

12-10. Для логического выделения подлежащего или дополнения используются:

а) особая конструкция, в которой группа подлежащего или дополнения помещается между словами estas и kiu(j) и которая ставится в начале предложения; выделяемое слово употребляется в именительном падеже, а его предлог или окончание -n присоединяется к слову kiu: Petro kaj Paŭlo enmanigis al Maria ruĝajn rozojnEstas Petro kaj Paŭlo, kiuj enmanigis al Maria ruĝajn rozojn; Estas Maria, al kiu Petro kaj Paŭlo enmanigis ruĝajn rozojn; Estas ruĝaj rozoj, kiujn Petro kaj Paŭlo enmanigis al Maria; Estas mi, kiu devas danki vin 'Это я (именно я, я сам) должен благодарить вас';

б) слова nome и ĝuste в значении 'именно' (Nome mi devas danki vin; Ĝuste al vi mi parolas);

в) изменение порядка слов (Vin devas danki mi);

г) логическая интонация (Mi devas danki vin).

Nova magazeno

— Mi ĝojas revidi vin, Ninjo! Kien vi direktas vin?

— Mi legis en la hieraŭa vespera ĵurnalo, ke oni ĵus malfermis novan universalan magazenon. Mi volus rigardi ĝin.

— Kie ĝi estas?

— Tute proksime: apud la sekva trolebusa haltejo, antaŭ la sportpalaco. Ĉu vi ne kontraŭas, se mi invitos vin tien?

— Al mi estas egale, ĉar nun mi nenien rapidas. Bone, ni kuniru! Des pli, ke mi bezonas aĉeti kelkajn aĵetojn.

— Ni komencu de ĉi tie! Mi volus vidi vintrajn kaj printempajn paltojn. Jen tre bela palto, kiel ĉe mia najbarino. Kia bedaŭro, ke ĝi estas iom tro helkolora!

— Mi dume aĉetos dikajn kajerojn kaj ĉirkaŭ dek krajonojn. Fraŭlino, kiom kostas la kajeroj?

— Ili kostas po dek rublojn. Bonvolu pagi en la kason. Ĉu vi volus preni globkrajonon aŭ plumingon?

— Mi prenos ambaŭ. Kaj anstataŭ la kajeroj kun la flavaj kovriloj, bonvolu doni al mi tiujn kun la grizaj kovriloj. Estas la griza koloro, kiu precipe plaĉas al mi.

— Andreĉjo! Atendu iomete, ne kuru! Kien vi malaperis?

— Mi perdis vin. Kie do vi estis?

— Supre. Mi jam trarigardis la tutan etaĝon kaj konas ĝin de «a» ĝis «zo». Ĉu vi ĉion aĉetis?

— Jes, ĉio estas en ordo. Mi vidis laŭmodajn linajn ĉemizojn kaj brunajn hungariajn kostumojn, sed mi ne kunhavas tiom da mono. Laŭeble, mi aĉetos alifoje. Tamen tion mi faros nek hodiaŭ, nek morgaŭ. Ĉu vi elektis ion?

— Mi aĉetis malhelajn ŝuojn. Ju pli mi rigardas ilin, des pli ili plaĉas al mi.

— Vere, tre praktika kaj nemultekosta aĉetaĵo! Ili estas bonaj por pluva vetero. Rigardu, mi neatendite trovis por mia fratinjo belegan ilustritan libron kun fabeloj pri bestoj. Ja fabeloj estas ŝia plej ŝatata legaĵo.

— Mi serĉadis someran robon, rigardis jen unu, jen alian, tamen mi neniel povas trovi ian laŭ mia gusto. Nenio farebla!

— Mi vidis multe da bonaj aĵoj. En la apudaj fakoj estas elektroraziloj «Agidel», fotoaparatoj «Zenit», porteblaj televidiloj, malpezaj dormosakoj. Mi vidis ankaŭ germanian tajpilon «Erika» kun supersignoj: ĝi taŭgas por tajpi en Esperanto. Necesas pripensi, kion aĉeti pli frue.

— Malgraŭ tio, ke ni estas ĉi tie nur horon, mi jam laciĝis.

— Do ni iru! Interalie, en ĉi magazeno estas bonega priservado.

— Kion vi faros hodiaŭ plue?

— Mi tuj iros al la ekspozicio de pentraĵoj kaj desegnaĵoj kaj vespere mi televidos gimnastikan konkurson, poste aŭskultos muzikon. Sed vi?

— Mi havas bileton por la spektaklo «Kiso de Ĉanita».

— Kial ni ne vizitu morgaŭ Nikolaon? Laŭdire, li ekmalsanis.

— Memkompreneble, ni iru! Samtempe mi redonos al li librojn, kiujn mi prunteprenis de li por legado: «Tutmonda sonoro», «Ĉu li venis trakosme?», «La monto». Krome mi volus peti de li aliajn librojn: «Kiel akvo de l' rivero», «Metropoliteno» kaj «Koloroj». Do bonvolu telefoni al mi en laborejon, kaj ni decidu pri la tempo.

— Ĉion bonan!

— Same al vi!

Задания

12.1. Что означают следующие слова?

Legejo; ŝuisto; kasisto; gimnastikisto; malantaŭa; ĉiudimanĉa; dekomence; eksterkonkursa; laŭplane; plifortigi; transiri; travintri; gelernantoj; memlerninto; elektonta; elektota; bezonata; sunbrunigita; diablaĵo; ekpluvis; pluveti; redaktorino; litkovrilo; plenumiĝi; ambaŭflanka; alpagi; repagi; neelparolebla; anstataŭigebla; submeti; surmeti; altulaĉo; aneco; ariĝi; superakvego; elektema; pentrinda; cigaredingo; cigaredujo; nerazita; forrazi; enujigi; interkisi; ĵusa; perlabori; senlaca; seniĝi; fakulo; fotokonkurso; aŭtoturismo; pohora pago; kromgusto; laŭforta.

12.2. Переведите сочетания:

Plena ilustrita vortaro de Esperanto; legi anstataŭ labori; laŭ lia deziro; laŭ mia vidpunkto; laŭ ŝia promeso; karaktero laŭ vetero; malgraŭ la alta kosto; aĉeti po kvar krajonojn; skribi leteron post letero; inter du militoj; atendi ĝis la printempo; veturi sen bileto; telefoni antaŭ ol veni; amo de infanoj al legado; ĉe la angulo de la strato; el kio ĝi estas farita?; batali por la patrujo; en vintro; je kvin kilometroj pli malproksime; paroli ĉirkaŭ unu horon; sub la suno; ekster kontrolo; super la enirejo; dank' al ilia sperto; pasi preter la haltejo; mi volas nenion krom tio; laca pro laboro; halti por iom ripozi; vesto kontraŭ pluvo; transdoni pere de najbaro; ekde la elektiĝo; bezono de la homaro pri komuna lingvo; okaze de la ĉampioniĝo; enamiĝi al bela fraŭlino.

12.3. Переведите фразы:

Laŭ la frukto oni arbon ekkonas. Ni aĉetis po du cigaredingojn kaj po unu cigaredujon. Nenio anstataŭas la sanon. Bona matenmanĝo ne anstataŭas bonan tagmanĝon. Baldaŭ ni anstataŭigos la nigran-blankan televidilon per la kolora. Eventoj okazas mem, malgraŭ tio, ke oni prisilentas ilin (Sofoklo). Ju pli da havo, des pli da pravo. La homo estas des pli feliĉa, ju malpli da bezonoj li havas. Ja koni bone la homon signifas koni sin mem (Ŝekspiro). Jen ekbatos tre rapide, jen ekhaltos mia kor'. Matenas, vesperas – la tag' malaperas. Ne valoras perdi la tempon por tio! Estas al mi tre agrable, ke mi havas nun okazon saluti vin. Ŝi ĵus faris matenan gimnastikon kaj tuj iros en la banĉambron por lavi sin. Nenio fariĝas tuj. La riĉeco povas veni al ni, sed estas ni mem, kiuj devas iri al la saĝeco (E. Young/Jung). Hodiaŭ supre, morgaŭ malsupre. La plej perdita el ĉiuj tagoj estas tiu, kiam ni ne ridis (S. Chamfort/Ŝamfor). Ni komencas ami tion, kion ni havas, nur kiam ni ĝin perdas. Oni ne povas perdi tion, kion oni ne havas. El ies monujo estas facile pagi. Por la bono oni pagas per bono. Senpaga estas nur la morto, sed ĝi kostas la vivon. Inter du malbonoj necesas elekti la malplej grandan (Aristotelo). Ĉio ordiĝos! Kiu ne havas hararon, ne bezonas kombilon. Pli bone saĝa malamiko, ol malsaĝa amiko. Ĉiu havas sian guston. Neniu povas esti ĉioscia, nek ĉiopova (Vergilio). Pro malgranda eraro okazas grandaj malfeliĉoj. La homo bezonas du jarojn por lerni paroli kaj sesdek jarojn por lerni silenti (R. Gamzatov). Kaj jen la fino de la fabelo. Ni ne tiom bezonas helpon de amikoj, kiom la certecon, ke ni ĝin ricevos (Demokrito). Se vi ne volas, ke malamiko eksciu vian sekreton, ne malkovru ĝin eĉ al amiko (Kabus). Pli valoras paco malbona, ol malpaco plej bona. Se brulas nenio, fumo ne iras. Pluvo en aprilo – por la tero utilo. Tro elektema ricevas nenion. Kiu tro rapide saltas, tiu baldaŭ haltas. Por ĉiu ago venas la tempo de pago. Ofte rideto helpas al peto.

12.4. Переведите на эсперанто:

Вы хотите посмотреть новый журнал мод, который я получила из Парижа от своей подруги по переписке? Вот разноцветные летние платья, элегантные мужские костюмы и рубашки, яркие весенние пальто. Посмотрите на эту модную спортивную одежду! А вот какие красивые купальные костюмы! Вам нравятся такие туфли? Мне, например, не очень. Но эти саквояжи – по моему вкусу. В конце журнала вы можете увидеть и другие вещи – красивые столовые приборы, часы различной формы и многое другое. А я послала моей подруге в Париж журналы мод из Москвы и Риги – они тоже очень хороши.

12.5. Расскажите о самом большом универмаге в вашем городе или составьте диалог по одной из ситуаций: а) изобразите беседы о покупках в универмаге: двое друзей – продавцы – кассир; б) выясните, в каких магазинах каждый из вас больше всего любит бывать; куда вы ходите неохотно; в) послезавтра вы уезжаете в лагерь эсперантистов. Из-за занятости вы и ваши друзья отложили покупки на последний день. Что и как вы покупаете, как вы обсуждаете покупки?

Ваших знаний уже достаточно, чтобы начать чтение. Подпишитесь на один из эсперантских журналов. Начните собирать библиотечку эсперантской литературы: книги можно приобретать в магазинах, в клубах эсперанто, а также путём международного обмена. Постарайтесь приобрести хорошие словари. Берите взаймы книги у товарищей и давайте им читать свои. Используйте местные библиотеки, сами дарите им эсперантские книги. Из центральных библиотек можно получать книги по межбиблиотечному абонементу, а также заказывать их микрофильмы. Читайте как можно больше, особенно то, что интересует вас лично, а также пьесы и художественную литературу с большим количеством диалогов. Не забывайте выписывать в вашу картотеку интересные выражения, слова и словосочетания. Может быть, в дальнейшем вы сами станете переводчиком или автором статей, художественных произведений, научно-популярных или научных работ на эсперанто.

Приложения

Языковая игра «Цепочка слов»

Играющие придумывают фразы так, чтобы в следующей фразе было слово из предыдущей. Игру можно варьировать: например, повторяется только существительное, глагол, последнее слово и т. д.

Резолюция ЮНЕСКО 23 С/Res. 11. 11.
Празднование столетия существования языка эсперанто

Генеральная конференция,

учитывая, что Генеральная конференция на своей сессии 1954 г. в Монтевидео в резолюции IC.1.4.422-4224 отмечает успехи, достигнутые при помощи международного языка эсперанто в области международного интеллектуального обмена и взаимопонимания народов мира, а также признает, что эти результаты согласуются с целями и идеалами ЮНЕСКО,

напоминая, что эсперанто достигло тем временем значительного прогресса в качестве средства развития взаимопонимания народов и культур различных стран, проникая в большинство регионов мира и в большую часть человеческой деятельности,

признавая огромные потенциальные возможности эсперанто для международного взаимопонимания и общения между людьми различных национальностей,

принимая к сведению значительный вклад движения эсперанто, и в особенности Всемирной ассоциации эсперантистов, в распространение информации о деятельности ЮНЕСКО, а также её участие в деятельности Организации,

учитывая тот факт, что в 1987 г. будет отмечаться столетие существования языка эсперанто,

1. приветствует движение эсперанто в связи со столетием его существования,

2. предлагает Генеральному директору продолжать внимательно следить за развитием языка эсперанто в качестве средства улучшения взаимопонимания между различными нациями и культурами,

3. предлагает государствам-членам отметить столетие языка эсперанто путём проведения соответствующих мероприятий, выпуска специальных почтовых марок и т. д., а также содействовать введению в своих школах и высших учебных заведениях учебной программы, посвящённой языковым проблемам и эсперанто,

4. рекомендует неправительственным международным организациям принять участие в праздновании столетия языка эсперанто и рассмотреть возможность его использования в качестве средства распространения всех видов информации среди своих членов, включая информацию о деятельности ЮНЕСКО.

София, 8 ноября 1985 г.
[Информационный бюллетень АСЭ. 1986, N 3 (57), с. 7-8.]

Эсперанто – 100 лет

Париж. В штаб-квартире ЮНЕСКО состоялся торжественный вечер, посвящённый столетней годовщине эсперанто.

Выступивший на встрече генеральный директор ЮНЕСКО А. М. М'Боу подчеркнул, что язык эсперанто, являющийся средством общения между людьми, принадлежащими к разным культурам, способствует укреплению взаимопонимания.

Эсперанто является наиболее широко распространённым искусственно созданным международным языком. Своё название этот язык получил от псевдонима польского врача Л. Заменгофа – Доктор Эсперанто. Первый учебник эсперанто был опубликован в Варшаве в 1887 году. В начале XX столетия наибольшее распространение язык получил в Германии, России и Франции.

Вот уже более 30 лет Всемирная ассоциация эсперантистов поддерживает тесные связи с ЮНЕСКО.

[Известия. 1986, N 358.]

Надежды эсперанто

<...> Собравшиеся во Дворце культуры и науки в Варшаве представители десятков разных стран говорили на одном языке – эсперанто. И все они уверены, что рано или поздно этим языком – наряду с родным – будут владеть все земляне. В работе Всемирного конгресса эсперантистов участвовали около 6 тысяч человек из семидесяти государств. Они подвели итоги столетия существования эсперанто и обсудили его развитие в XXI веке...

– Для мирового общения, – сказал президент Всемирной ассоциации эсперантистов доктор Х. Тонкин (США), – наиболее подходит нейтральный, простой, универсальный язык, не дающий кому бы то ни было никаких привилегий. Не являющийся, вольно или невольно, проводником чьей-то культуры. Не ставящий другие языки в подчинённое положение. Я занимаюсь им больше тридцати лет и наблюдал, как этот язык распространялся по планете. Сейчас во многих странах появилось молодёжное движение эсперантистов, созданы исследовательские институты, существуют кафедры в учебных заведениях...

[Московские новости. 1987, N 33, с. 7.]

12