PMEG

DIS

DIS = "for en malsamaj aŭ pluraj direktoj, malkunen". DIS estas uzata nur antaŭ agaj vortoj, kaj ĉiam montras manieron de la ago aŭ rezulton de la ago.

Movaj vortoj

Ĉe mova vorto DIS montras, ke pluraj aferoj moviĝas for en malsamaj direktoj.

iri -> disiri = iri for en malsamaj direktoj
kuri -> diskuri = kuri for en malsamaj direktoj
ĵeti -> disĵeti = ĵeti for en malsamaj direktoj
sendado -> dissendado = sendado for en pluraj direktoj

Jam dis-signifaj vortoj

Ĉe vorto, kiu jam en si mem havas ian disigan signifon, DIS plifortigas tiun signifon.

ŝiri -> disŝiri = per ŝir(ad)o dividi en pecojn
rompi -> disrompi = per romp(ad)o dividi en pecojn
pecigi -> dispecigi = pecigi kaj dismeti
haki -> dishaki = haki en pecojn
vastigo -> disvastigo = vastigo en pluraj direktoj
de -> disde = "de" en formova aŭ malsimileca signifo, vidu "De" (en disde DIS escepte aperas antaŭ neaga vorto)

Kunig-signifaj vortoj

Ĉe vorto kun ia kuniga signifo DIS anstataŭigas la kunigan signifon per disiga. DIS tiam egalas al MAL.

volvi -> disvolvi = malvolvi
faldi -> disfaldi = malfaldi
sigeli -> dissigeli = malsigeli, rompi sigelon

Ordinara radiko

disa = malkuna, dividita, maldensa
dise = malkune, dividite, en malsamaj lokoj aŭ malsamaj direktoj
disen = malkunen, en malsamajn lokojn aŭ malsamajn direktojn

disa -> disigi = igi disa(j), disdividi
-> disiĝi = iĝi disa(j), disdividiĝi, dismoviĝi

disa karno -> diskarnidiskarnigi = forigi aŭ disŝiri ies karnon
disaj membroj -> dismembrigi = disdividi laŭ la membroj (membro estas ĉi tie aŭ korpa membro, aŭ difinita parto de tutaĵo)

Oni ankaŭ provis uzi DIS memstare kiel vorteton anstataŭ disen, precipe en poezio. Normale oni ne povas tiel uzi DIS: La mon' ruliĝis sur la planko dis. (Ekzemplo laŭ K. Kalocsay.)